TÂN ƯỚC ĐẠI CƯƠNG
Giáo trình môn Lược Khảo Tân Ước (Tân ước Đại Cương) là một trong những môn học nền tảng quan trọng nhất trong chương trình huấn luyện tín hữu và nhân sự của các Hội Thánh Tin Lành tại Việt Nam. Nội dung này nhằm giúp người học có cái nhìn tổng quát, hệ thống về 27 sách trong Tân Ước.
Dưới đây là cấu trúc và nội dung chính thường gặp trong giáo trình này:
Phân loại các sách trong Tân Ước ✦
Các giáo trình thường chia 27 sách Tân Ước thành 5 nhóm chính để người học dễ nắm bắt.
• Các sách Phúc Âm (4 sách): Ma-thi-ơ, Mác, Lu-ca, Giăng. Ghi lại cuộc đời, chức vụ, sự chết và sự sống lại của Chúa Giê-xu
. • Sách Lịch Sử (1 sách): Công vụ các Sứ đồ. Ghi lại sự hình thành và phát triển của Hội Thánh đầu tiên dưới quyền năng của Đức Thánh Linh.
• Các Thư Tín của Phao-lô (13 sách): Từ Rô-ma đến Phi-lê-môn. Các thư tín mục vụ và giáo lý gửi cho các Hội Thánh và cá nhân.
• Các Thư Tín Chung (8 sách): Từ Hê-bơ-rơ đến Giu-đe. Các bức thư của các sứ đồ khác gửi cho đối tượng tín hữu rộng rãi hơn.
• Sách Tiên Tri (1 sách): Khải Huyền. Sự mặc khải về tương lai và sự chiến thắng cuối cùng của Đức Chúa Trời.
Mục tiêu của môn học ✦
Giáo trình giúp người học đạt được các kiến thức cốt lõi:
✦ Hiểu bối cảnh: Kiến thức về chính trị, văn hóa, địa lý và tôn giáo thời Tân Ước (Đế quốc La Mã, văn hóa Hy Lạp).
✦ Nắm vững cấu trúc: Tác giả, niên đại, chủ đề chính và bố cục của từng sách.
✦ Áp dụng thực tiễn: Không chỉ là kiến thức lý thuyết, giáo trình nhấn mạnh việc áp dụng lẽ thật vào đời sống Cơ Đốc nhân (cầu nguyện, hôn nhân, phục vụ Hội Thánh).
–
Khi tôi còn là một thanh niên trong nhà thờ, một mục sư nổi tiếng nghĩ rằng việc đưa “giáo lý Kinh thánh” vào bộ não của chúng ta là yếu tố quan trọng nhất của đời sống Cơ đốc nhân. Ông mục sư này giảng về những ý nghĩa tiềm ẩn của các ngôn ngữ gốc, giải thích những điểm tốt hơn của thần học có hệ thống, và các học trò của ông đã viết ra từng chữ. Thật không may, tất cả “giáo lý” đó thường đi từ bộ não của ông đến sổ ghi chép của hội thánh và sau đó lên kệ sách. Xin hãy hiểu cho tôi: Tôi nghĩ điều tối quan trọng là phải học và hiểu Kinh thánh. Nhưng Đức Chúa Trời không cung cấp Lời của Ngài để lấp đầy tâm trí của chúng ta, mà là để biến đổi chúng ta. Khi coi việc học Kinh thánh chỉ đơn thuần là một bài tập học thuật, chúng ta bỏ qua tác động thay đổi cuộc sống mà nó phải có đối với bản thân, gia đình, các mối quan hệ, sự nghiệp, chức vụ và sự tham gia của chúng ta trong cộng đồng.
Đó là lý do tại sao Gia-cơ cảnh báo chúng ta, “Hãy làm theo lời, chớ lấy nghe làm đủ mà lừa dối mình.” (Gia-cơ 1:22).
Việc học Kinh thánh mà chỉ có kiến thức đầu óc hơn là kiến thức học thuộc lòng về Lời Đức Chúa Trời – và để cho lời đó thẩm thấu, biến đổi chúng ta là không hữu ích. Sự dạy dỗ trong Kinh thánh phải áp dụng vào cuộc sống của chúng ta để sự trưởng thành, kết quả cho Chúa thực sự xảy ra. Chúng ta phải tự hỏi bản thân, “Tôi chỉ đơn thuần lấp đầy tâm trí hay tôi đang thực sự áp dụng những gì tôi học được?” Câu trả lời trung thực cho câu hỏi đó có thể có tác động to lớn đến cả việc nghiên cứu Kinh thánh và bước đi của chúng ta với Chúa.
Bạn nghĩ thế nào về chuyện này?
–
SÁCH KHẢI HUYỀN
1. Bắt đầu với bối cảnh và văn hóa thời đại
Giới thiệu hoàn cảnh viết sách:
- Thời kỳ cuối thế kỷ thứ 1, các giáo đoàn ở Tiểu Á đang chịu bách hại từ đế quốc La Mã và bị gieo rắc tà thuyết làm lung lạc đức tin.
- Tác giả là Sứ đồ Giăng, bị lưu đầy tại đảo Bát Mô, muốn yên ủi và củng cố niềm tin cho các tín hữu đang chịu đau khổ vì đức tin.
- Giải thích tại sao sách dùng nhiều biểu tượng: Do hoàn cảnh bị bách hại, Giăng không thể viết rõ ràng, nên sử dụng hình ảnh quen thuộc với dân Do Thái để diễn tả sự thật thuộc linh.
2. Giải thích cấu trúc sách theo cách dễ hiểu
Hầu hết các bài học đều chia sách thành 3 phần chính theo các chuyên gia:
- Nhập đề (Khải Huyền 1:1-3): Giới thiệu tác giả, mục đích và sứ điệp chính của sách.
- Thân bài:
- Khải Huyền 1-3: Thư gửi cho 7 giáo đoàn ở Tiểu Á, chỉ ra điểm mạnh, điểm yếu và lời khuyên cho từng hội thánh.
- Khải Huyền 4-20: Các thị kiến về cuộc chiến giữa Chúa Giê-xu và Sa-tan, sự phán xét và chiến thắng cuối cùng của thiện trước ác.
- Khải Huyền 21-22: Sự hoàn tất vương quốc Thiên Chúa, Trời mới Đất mới và lời hứa về sự sống đời đời.
- Kết bài: Tóm tắt sứ điệp chính: “Kẻ nào kiên nhẫn đến cùng, kẻ ấy được cứu”.
3. Sử dụng hoạt động tương tác để làm hấp dẫn bài học
Áp dụng các hoạt động sau để giúp học viên nắm bắt tốt hơn:
- Thảo luận hình ảnh: Trưng ra các bức tranh biểu tượng trong sách (ví dụ: Con Chiên bị sát tế, con rồng đỏ, con sò trắng) và yêu cầu học viên phân tích ý nghĩa.
- Trò chơi truyền đạt lời Chúa: Mô phỏng cách các tín đồ đầu tiên truyền đạt sứ điệp của Khải Huyền qua lời nói và hình ảnh.
- Câu hỏi định hướng: Hỏi học viên về những điều họ hứng thú tìm hiểu nhất trong sách, để điều chỉnh nội dung bài học theo nhu cầu của lớp.
- Kiểm tra kiến thức: Đặt câu hỏi trắc nghiệm về bối cảnh, nội dung và mục đích của sách để củng cố kiến thức.
4. Tập trung vào sứ điệp thực tiễn cho đời hiện tại
Không chỉ dạy kiến thức lịch sử, các bài học còn nhấn mạnh việc áp dụng sứ điệp vào cuộc sống:
- Giải thích cách các câu trong Khải Huyền giúp tín hữu hiện tại vượt qua thử thách, duy trì đức tin và trông cậy vào ngày Chúa trở lại.
- Liên hệ với tình hình xã hội hiện đại: Ví dụ, cách xử lý sự tiêu thụ, sự bách hại vì đức tin hay sự bất hòa trong Hội Thánh theo sứ điệp của sách.
5. Lưu ý về việc diễn giải biểu tượng
- Không nên cố gắng diễn giải từng biểu tượng một cách quá cứng nhắc, vì nhiều biểu tượng có nhiều ý nghĩa khác nhau tùy vào ngữ cảnh.
- Ưu tiên hiểu sứ điệp cốt lõi: Yên ủi cho những người chịu đau khổ, chiến thắng cuối cùng của thiện và sự hoàn tất vương quốc Thiên Chúa.
SÁCH ĐA-NI-ÊN VÀ SÁCH KHẢI HUYỀN
Trong quan điểm của Giáo Hội Tin Lành, sách Đa-ni-ên và sách Khải Huyền có mối liên hệ rất chặt chẽ và quan trọng. Cả hai sách này đều là các sách tiên tri, mang đến những khải tượng và lời tiên đoán về tương lai, đặc biệt là về các đế quốc thế gian, thời kỳ cuối cùng, sự tái lâm của Chúa Giê-xu và sự phán xét cuối cùng.
Dưới đây là những điểm liên quan chính giữa hai sách này.
1. Nội dung tiên tri về các đế quốc và quyền lực thế gian:
- Sách Đa-ni-ên: Đa-ni-ên đã nhận được những khải tượng về các đế quốc kế tiếp nhau trên thế giới, bắt đầu từ đế quốc Ba-by-lôn, đến đế quốc Mê-đi-Ba Tư, Hy Lạp và cuối cùng là đế quốc La Mã. Ông cũng mô tả về một “thú” hoặc quyền lực cuối cùng sẽ trỗi dậy trước khi Nước Đức Chúa Trời thiết lập.
- Sách Khải Huyền: Khải Huyền tiếp nối và mở rộng các khải tượng này, mô tả chi tiết hơn về các thế lực gian ác (thường được biểu tượng hóa qua các “thú”, “rồng”) sẽ chống đối Đức Chúa Trời và dân sự Ngài trong thời kỳ cuối cùng. Sách Khải Huyền cũng nói về sự sụp đổ của các đế quốc gian ác và sự thiết lập vĩnh cửu của Nước Đức Chúa Trời.
- Mối liên hệ: Khải Huyền thường được xem là sự hoàn tất và làm sáng tỏ các lời tiên tri trong Đa-ni-ên. Nhiều học giả Tin Lành tin rằng “thú” được nhắc đến trong Khải Huyền là sự tiếp nối hoặc biểu hiện mạnh mẽ hơn của các quyền lực mà Đa-ni-ên đã thấy trước đó.
2. Thời kỳ Đại Nạn và sự trở lại của Chúa:
- Sách Đa-ni-ên: Đề cập đến “thời kỳ đại nạn” (hoặc “tuần lễ thứ 70” trong Đa-ni-ên 9) là giai đoạn khó khăn đặc biệt dành cho dân Y-sơ-ra-ên và cho cả thế giới trước khi Nước Đức Chúa Trời được thiết lập.
- Sách Khải Huyền: Mô tả chi tiết về các tai họa, sự phán xét và sự bắt bớ trong thời kỳ Đại Nạn (thường được mô tả qua các ấn, kèn, bát thịnh nộ). Sách cũng nói rõ về sự tái lâm của Chúa Giê-xu để phán xét kẻ ác và thiết lập vương quốc đời đời.
- Mối liên hệ: Khải Huyền cung cấp một bức tranh toàn cảnh về những sự kiện sẽ xảy ra trong thời kỳ Đại Nạn mà Đa-ni-ên đã tiên báo. Việc hiểu về Đa-ni-ên giúp giải thích các khải tượng phức tạp trong Khải Huyền, và ngược lại, Khải Huyền làm phong phú thêm sự hiểu biết về những gì đã được báo trước trong Đa-ni-ên.
3. Sự tương đồng về biểu tượng:
Cả hai sách đều sử dụng nhiều biểu tượng phong phú và phức tạp để truyền đạt thông điệp tiên tri. Ví dụ:
- Bốn con thú trong Đa-ni-ên 7 và các “thú” trong Khải Huyền (đặc biệt là chương 13) thường được liên kết với nhau như những biểu tượng cho các quyền lực thế gian hoặc các thực thể gian ác.
- Hình ảnh về Nước Đức Chúa Trời chiến thắng các vương quốc thế gian là chủ đề xuyên suốt cả hai sách.
4. Vai trò của Đấng Mê-si (Chúa Giê-xu):
- Sách Đa-ni-ên: Tiên tri về sự xuất hiện của “Đấng chịu xức dầu” (Đấng Mê-si) và “Con Người” sẽ nhận lãnh quyền cai trị đời đời (Đa-ni-ên 7:13-14; 9:24-27).
- Sách Khải Huyền: Tôn vinh Chúa Giê-xu là “Chiên Con đã bị giết” nhưng đã chiến thắng, là Vua của các vua và Chúa của các chúa. Sách mô tả Ngài là Đấng thực hiện các lời tiên tri về sự đoán phạt và thiết lập vương quốc Đức Chúa Trời.
- Mối liên hệ: Khải Huyền cho thấy Đấng Mê-si mà Đa-ni-ên đã tiên báo chính là Chúa Giê-xu Christ, Đấng đã đến, đang cai trị và sẽ tái lâm để hoàn tất mọi sự.
5. Mục đích khích lệ đức tin:
Cả hai sách đều có mục đích chung là khích lệ dân Chúa giữ vững đức tin, đặc biệt trong những hoàn cảnh khó khăn, bách hại. Chúng nhắc nhở tín hữu rằng dù thế gian có dấy lên bao nhiêu quyền lực chống đối, cuối cùng thì Đức Chúa Trời sẽ chiến thắng, công lý sẽ được lập lại và Nước đời đời của Ngài sẽ được thiết lập.
Vì những mối liên hệ này, các giáo trình Lược Khảo Tân Ước (như đã nói ở câu trả lời trước) thường dành một phần để giới thiệu về sách Đa-ni-ên như một nền tảng quan trọng để hiểu sâu hơn về sách Khải Huyền, đặc biệt là các khải tượng về thời kỳ cuối cùng.
–
Tổng quan các thư tín của Phao-lô trong Tân Ước
Các 13 thư tín của Phao-lô chiếm khoảng nửa số nội dung Tân Ước, là tài liệu nền tảng giúp hiểu rõ giáo lý Cơ Đốc và cách áp dụng vào đời sống theo quan điểm của Giáo Hội Tin Lành. Dưới đây là phân loại và nội dung cốt lõi:
1. Phân loại các thư tín của Phao-lô
Theo cấu trúc phổ biến trong giáo trình:
- Thư tín mục vụ cho các Hội Thánh địa phương (10 sách): Gửi cho các cộng đoàn Cơ Đốc được thành lập tại thành phố lớn ở Đông phương La Mã
- Rô-ma, 1 Cô-rinh-tô, 2 Cô-rinh-tô, Ga-la-ti, Ê-phê-sô, Phi-líp, Cô-lô-se, 1 Tê-sa-lô-ni-ca, 2 Tê-sa-lô-ni-ca
- Thư tín cá nhân (3 sách): Gửi cho bạn bè và nhân sự đảm trách mục vụ
- 1 Ti-mô-thê, 2 Ti-mô-thê, Ti-tô, Phi-lê-môn (thường được gọi là thư tín “thường trực” vì hướng dẫn quản lý Hội Thánh và nuôi dưỡng tín hữu)
2. Chủ đề cốt lõi theo quan điểm Tin Lành
✅ Giáo lý cốt lõi
Các thư tín tập trung làm rõ những nền tảng không thể thay đổi của đức tin Cơ Đốc:
- Sự cứu độ hoàn toàn bởi ân sủng qua đức tin: Phao-lô nhấn mạnh rằng con người không thể cứu bản thân bằng công việc tốt, mà chỉ có thể nhận được sự tha tội qua ân sủng của Chúa Giê-xu, khi tin vào sự chết và sự sống lại của Ngài (đặc biệt ở Ê-phê-sô 2:8-9, Ga-la-ti 2:16).
- Sự thánh hóa: Hướng dẫn tín hữu sống theo ý muốn của Đức Chúa Trời, tách mình khỏi sự ô uế thế gian và phát triển các phẩm chất của Đức Thánh Linh (Ga-la-ti 5:22-23).
- Thành một trong Hội Thánh: Phao-lô mô tả Hội Thánh là thân thể của Chúa Giê-xu, nơi mọi thành viên có vai trò khác nhau nhưng đều cần nhau để phát triển (1 Cô-rinh-tô 12).
- Sự tái lâm của Chúa: Giải thích về sự sống lại, sự phán xét cuối cùng và ngày Chúa trở lại, khích lệ tín hữu trông cậy và sống đạo (1 Tê-sa-lô-ni-ca 4:13-18).
✅ Hướng dẫn thực tiễn
Bên cạnh giáo lý, các thư tín còn cung cấp hướng dẫn chi tiết cho đời sống Cơ Đốc:
- Quy tắc sống hôn nhân, gia đình và mối quan hệ xã hội
- Cách quản lý Hội Thánh, chọn ra trưởng lão và người phục vụ
- Phương pháp thực hiện mục vụ và chia sẻ Tin Lành
- Cách giải quyết xung đột trong cộng đoàn tín hữu
3. Đặc điểm nổi bật theo quan điểm Tin Lành
- Tập trung vào sứ mệnh cho dân ngoại: Phao-lô là sứ đồ được giao truyền Phúc Âm cho người không phải là con Y-sơ-ra-ên, và các thư tín đều phản ánh sứ mệnh này cho Hội Thánh hiện đại.
- Sự cân bằng giữa giáo lý và thực hành: Không chỉ dạy lý thuyết, Phao-lô luôn kết hợp giáo lý với cách áp dụng vào đời sống hàng ngày, ví dụ như hướng dẫn cách đối xử với người yếu kém, cách làm việc chăm chỉ và cách tôn trọng chính phủ.
- Sự trung thành với Lời Chúa: Tất cả các thư tín đều dựa trên kinh nghiệm cá nhân của Phao-lô về Chúa Giê-xu và sự thực hiện của Ngài trong cuộc sống, giúp tín hữu hiểu rõ hơn về ý nghĩa của đức tin.
4. Vai trò trong giáo trình Lược Khảo Tân Ước
Theo Giáo hội Tin Lành, các thư tín của Phao-lô là:
Nền tảng để hiểu rõ giáo lý Cơ Đốc, giúp tín hữu xây dựng nền tảng đức tin vững chắc và áp dụng vào mọi khía cạnh của cuộc sống.
Ngoài ra, các thư tín còn giúp giải thích các khái niệm phức tạp trong Phúc Âm một cách rõ ràng, dễ hiểu cho người mới bắt đầu học Kinh Thánh.
–
SÁCH HÊ-BƠ-RƠ
Theo quan điểm phổ biến của Giáo Hội Tin Lành, tác giả chính của sách Hê-bơ-rơ là Sứ đồ Phao-lô, mặc dù sách không ghi tên tác giả trực tiếp trong nội dung.
Lý do cho nhận định này bao gồm:
- Ngôn ngữ và phong cách viết của sách rất giống với các thư tín khác của Phao-lô, sử dụng các thuật ngữ và cấu trúc luận lý tương tự.
- Các học giả Cơ Đốc Tin Lành cũng cho rằng sách được viết bởi Phao-lô vào khoảng năm 64 sau Chúa, gửi cho các cộng đoàn tín hữu Hê-bơ-rơ ở Hy Lạp để củng cố niềm tin của họ trước sự bách hại và những thách thức nội bộ trong hội thánh.
Lưu ý: Một số trường phái khác cho rằng tác giả có thể là Luca (người viết Phúc Âm Lu-ca) hoặc một người khác, nhưng quan điểm của Phao-lô là phổ biến nhất trong Giáo Hội Tin Lành.
Chủ đề chính của sách Hê-bơ-rơ
Sách Hê-bơ-rơ được coi là một trong những sách giáo lý sâu sắc nhất Tân Ước, tập trung vào việc giải thích vai trò trung gian của Chúa Giê-xu và sự hoàn thiện của giao ước mới với Đức Chúa Trời. Dưới đây là các chủ đề cốt lõi:
1. Chúa Giê-xu là Đấng trung gian hoàn hảo hơn mọi người trung gian khác
Sách so sánh Chúa Giê-xu với các nhân vật trung gian trong Cựu Ước như Môi-se, A-ron và các thầy tế lễ:
- Chúa Giê-xu là Con Đức Chúa Trời, có quyền năng và sự vinh quang vượt trội hơn mọi thiên sứ và nhân vật Cựu Ước.
- Các thầy tế lễ Cựu Ước chỉ là người trung gian tạm thời, phải lặp đi lặp lại việc dâng của lễ cho tội lỗi, nhưng Chúa Giê-xu đã dâng chính mình một lần duy nhất để xóa bỏ tội lỗi mãi mãi.
2. Giao ước mới hoàn hảo hơn giao ước cũ
Sách Hê-bơ-rơ nhấn mạnh rằng giao ước mới do Chúa Giê-xu thiết lập mạnh mẽ hơn giao ước cũ với dân Y-sơ-ra-ên:
- Giao ước cũ chỉ có hiệu lực với điều kiện con người phải vâng giữ luật pháp, nhưng con người không thể làm được điều đó.
- Giao ước mới ban cho con người sự tha tội hoàn toàn nhờ ân sủng của Chúa Giê-xu, không cần phụ thuộc vào công việc tốt của bản thân.
3. Sự sống lại và sự phán xét cuối cùng
Sách khích lệ tín hữu giữ vững đức tin trong những hoàn cảnh khó khăn, nhắc nhở rằng:
- Chúa Giê-xu đã sống lại từ thế giới chết và ngồi bên hữu Đức Chúa Trời, đang chờ đợi thời điểm để trở lại và phán xét thế gian.
- Những người kiên trì đến cùng sẽ nhận được sự sống đời đời, còn những người từ bỏ đức tin sẽ bị phán xét.
4. Sự thánh hóa và cuộc sống đạo đức
Sách hướng dẫn tín hữu phải sống theo ý muốn của Đức Chúa Trời, tách mình khỏi sự ô uế thế gian và phát triển các phẩm chất của Đức Thánh Linh:
- Không nên bỏ rơi việc tập hợp lại với nhau, như thói của một số người, mà nên khích lệ lẫn nhau và trông cậy vào ngày Chúa trở lại.
- Phải kiên trì thực hiện những điều tốt đẹp, giúp đỡ người yếu kém và giữ vững đức tin.
Vai trò của sách Hê-bơ-rơ trong giáo trình Lược Khảo Tân Ước
Theo các giáo viên Tin Lành, sách Hê-bơ-rơ giúp người học hiểu rõ hơn về sự khác biệt giữa giao ước cũ và giao ước mới, cũng như vai trò trung gian của Chúa Giê-xu trong sự cứu độ con người. Đây là một sách rất quan trọng để xây dựng nền tảng đức tin vững chắc và áp dụng vào đời sống hàng ngày.
BÀI TẬP:
1. Viết tóm lược các chủ đề chính của sách Công vụ các sứ đồ.
2. Bốn sách Ma-thi-ơ, Mác, Lu-ca, Giăng có mâu thuẫn với nhau không? Tại sao có? Tại sao không?
Bài tập gửi về: [email protected] hoặc [email protected]
