Cựu Ước Đại Cương

2026-04-01

Difference-between-old-testament-and-new-testament-608x1080

TỔNG QUAN VỀ CỰU ƯỚC/CỰU ƯỚC LƯỢC KHẢO

Môn Cựu Ước Lược Khảo đều có cấu trúc tổng quát để người học dễ nắm bắt:

Giới thiệu: Tầm quan trọng của việc nghiên cứu Cựu Ước (39 sách) và mối liên hệ với Tân Ước (27 sách).
Ngũ Kinh (5 sách đầu): Nguồn gốc thế giới và lịch sử dân Do Thái.
Sách Lịch sử (12 sách): Từ thời Giô-suê, các Quan xét, các Vua cho đến thời kỳ trở về từ lưu đày.
Sách Thi văn (5 sách): Gióp, Thi thiên, Châm ngôn, Truyền đạo, Nhã ca.
Sách Tiên tri (17 sách ): Sách Các Tiên Tri và gồm có 5 sách Đại Tiên Tri (Ê-sai, Giê-rê-mi, Ca Thương, Ê-xê-chi-ên và Đa-ni-ên) và 12 sách Tiểu Tiên Tri (Ô-sê, Giô-ên, A-mốt, Áp-đia, Giô-na, Mi-chê, Na-hum, Ha-ba-cúc, Sô-phô-ni, A-ghê, Xa-cha-ri và Ma-la-chi).

Sự khác biệt chính giữa hai nhóm sách Đại Tiên Tri và Tiểu Tiên Tri nằm ở độ dài của các sách mà các tiên tri đó đã viết.

Đại Tiên Tri: Bao gồm các sách có nội dung dài hơn.
Tiểu Tiên Tri: Bao gồm các sách có nội dung ngắn hơn.

Điều này không phản ánh sự khác biệt về tầm quan trọng của thông điệp hay thẩm quyền của các nhà tiên tri, mà chỉ là một cách phân loại dựa trên dung lượng văn bản của các sách tiên tri trong Kinh Thánh Cựu Ước.

1/NGŨ KINH

Ngũ Kinh là tên năm sách đầu tiên của Kinh thánh mà các học giả Kinh thánh bảo thủ cho rằng hầu hết được viết bởi Môi-se. Mặc dù những sách của Ngũ Kinh bản thân chúng không giới thiệu rõ ràng tác giả là ai, nhưng có nhiều phân đoạn được cho là do Môi-se viết hoặc là những lời của ông (Xuất Ê-díp-tô-ký 17:14; 24:4-7; Dân số ký 33:1-2; Phục truyền 31:9-22). Một trong những bằng chứng quan trọng chứng minh rằng Môi-se là tác giả của Ngũ Kinh đó là chính Chúa Giê-x đã ám chỉ đến phần này của Cựu Ước là “Luật pháp của Môi-se” (Lu-ca 24:44 ; Giăng 5:46-47; 7:19-23). Mặc dù có một số câu trong Ngũ Kinh được thêm vào bởi một người nào đó hơn là Môi-se – ví dụ như trong Phục truyền 34:5-8 miêu tả về sự chết và chôn của Môi-se – nhưng hầu hết các học giả đều cho là phần lớn các sách trong Ngũ Kinh đều do Môi-se viết. Ngay cả nếu Giô-suê hay một người nào đó khác đã thật sự viết những bản gốc này, thì những lời giáo huấn và sự mặc khải này có thể truy nguyên thấy bắt nguồn từ Đức Chúa Trời thông qua Môi-se, và bất luận ai đã thật sự viết những lời này thì tác giả cuối cùng vẫn là Đức Chúa Trời, và những sách này vẫn được thần cảm.

Từ “Ngũ Kinh” xuất phát từ sự kết hợp của chữ Hy Lạp là penta nghĩa là “năm” và teuchos có thể được dịch là “cuộn giấy da”. Vì vậy, “Ngũ Kinh” đơn giản là ám chỉ đến năm cuộn giấy da bao gồm phần đầu tiên của ba phần giáo luật (Kinh Điển) Do Thái. Tên Ngũ Kinh có thể truy nguyên thấy bắt nguồn từ năm 200 sau Công Nguyên khi Tertullian nhắc đến năm sách đầu tiên của Kinh thánh bằng tên đó. Ngũ Kinh cũng được biết đến là Kinh Tô-ra, mà theo tiếng Hê-bơ-rơ có nghĩa là “Luật pháp”, năm sách này của Kinh thánh là Sáng thế ký, Xuất Ê-díp-tô-ký, Lê-vi ký, Dân số ký, Phục truyền luật lệ ký.

Người Do Thái nói chung đã chia Cựu Ước thành ba phần khác nhau bao gồm Luật pháp, Các tiên tri và Các bản văn. Luật pháp hay Kinh Tô-ra gồm có hoàn cảnh lịch sử của sự sáng tạo và sự lựa chọn Áp-ra-ham của Đức Chúa Trời và dân tộc Do Thái như là tuyển dân của Ngài. Kinh Tô-ra cũng bao gồm luật pháp được ban cho dân Y-sơ-ra-ên tại núi Si-na-i. Kinh thánh nhắc đến năm sách này bằng nhiều tên khác nhau. Trong Giô-suê 1:7, chúng được nói đến là “luật pháp (Tô-ra) mà Môi-se tôi tớ Ta đã truyền cho ngươi”, và chúng được gọi là “luật pháp của Môi-se” trong I Các Vua 2:3.

Năm sách của Kinh thánh cấu thành Ngũ Kinh là sự khởi đầu của sự mặc khải tiệm tiến của Đức Chúa Trời dành cho con người. Trong Sáng thế ký chúng ta thấy sự khởi đầu của sự sáng tạo, sự sa ngã của con người, lời hứa của sự cứu chuộc, sự khởi đầu của nền văn minh nhân loại và sự khởi đầu của mối giao ước của Đức Chúa Trời với tuyển dân của Ngài là Y-sơ-ra-ên.

Quyển sách kế tiếp là Xuất Ê-díp-tô-ký, ký thuật lại sự giải cứu của Đức Chúa Trời dành cho dân giao ước của Ngài khỏi tình trạng nô lệ và sự chuẩn bị tiến vào vùng Đất Hứa mà Đức Chúa Trời đã dành sẵn cho họ. Xuất Ê-díp-tô-ký ghi chép lại sự giải phóng của Y-sơ-ra-ên khỏi Ai Cập sau 400 năm nô lệ như lời Đức Chúa Trời đã hứa với Áp-ra-ham (Sáng thế ký 15:13). Xuất Ê-díp-tô-ký ghi chép lại giao ước mà Đức Chúa Trời đã thiết lập với dân Y-sơ-ra-ên tại núi Si-na-I (Xuất 19), những sự hướng dẫn xây dựng Dền Tạm (Trại Thánh, Xuất 25-29), sự ban cho Mười Điều Răn (Xuất 20), và những sự hướng dẫn khác về cách dân Y-sơ-ra-ên phải thờ phượng Đức Chúa Trời.

Tiếp theo sách Xuất Ê-díp-tô-ký là sách Lê-vi-ký giải thích rõ hơn về cách mà dân giao ước (Y-sơ-ra-ên) phải thờ phượng Đức Chúa Trời và cai trị chính họ. Nó trình bày những sự yêu cầu về hệ thống của tế lễ mà Đức Chúa Trời sẽ vui lòng để bỏ qua những tội lỗi của dân sự Ngài cho đến khi vật tế lễ hoàn hảo của Đấng Christ chuộc tội hoàn toàn.

Tiếp theo sách Lê-vi ký là sách Dân số ký bao gồm những sự kiện then chốt trong suốt 40 năm dân Y-sơ-ra-ên lang thang trong đồng vắng (Dân số 14:22-23) và ghi chép lại những sự hướng dẫn về sự thờ phượng Đức Chúa Trời và cách sống là dân giao ước của Ngài. Quyển cuối cùng trong Ngũ Kinh là sách Phục truyền luật lệ ký. Phục truyền luật lệ ký thỉnh thoảng được nhắc đến như là “luật pháp thứ nhì” hay “sự nhắc lại luật pháp”. Nó ghi chép lại những lời cuối cùng của Môi-se trước khi dân Y-sơ-ra-ên tiến vào vùng Đất Hứa (Phục truyền 1:1). Trong Phục truyền luật lệ ký, Luật pháp mà Đức Chúa Trời đã ban cho tại núi Si-na-i được nhắc lại và trình bày chi tiết (5:6vv). Vì dân Y-sơ-ra-ên sẽ bước đến một chương mới trong lịch sử của họ, nên Môi-se nhắc nhở họ về những mạng lệnh và những phước lành của Đức Chúa Trời mà họ nhận được bởi sự vâng phục Chúa và sự rủa sả sẽ đến từ sự bất tuân (Phục Truyển 28).

Năm sách Ngũ Kinh nói chung được xem như là những quyển sách lịch sử bởi vì chúng ghi chép lại những sự kiện lịch sử. Mặc dù chúng thường được gọi là Kinh Tô-ra hay Luật pháp, nhưng trên thực tế chúng chứa đựng nhiều điều hơn là luật pháp. Chúng trình bày một cái nhìn tổng quát về kế hoạch cứu rỗi của Đức Chúa Trời và đưa ra bối cảnh cho mọi điều xảy ra trong Kinh thánh. Giống phần còn lại của Cựu Ước, những lời hứa, những hình bóng, những lời tiên tri nằm trong Ngũ Kinh cuối cùng đều được ứng nghiệm trong con người và việc làm của Chúa Giê-xu Christ.

2/CÁC SÁCH LỊCH SỬ

Nội dung chính của nhóm sách này:

Các sách lịch sử này được chia thành 3 giai đoạn lịch sử chính của dân Y-sơ-ra-ên:

Giai đoạn 1: Từ khi vào Đất Hứa đến lúc các quan xét cai trị.

Sách Giô-suê: Kể về cuộc xâm chiếm Ca-na-an dưới sự lãnh đạo của Giô-suê sau cái chết của Môi-se, việc phân chia đất nước cho 12 chi phái Y-sơ-ra-ên.
Sách Các Quan Xét: Ghi lại thời kỳ các thủ lãnh cai trị, những cuộc xung đột với dân ngoại, sự quay lưng với Thiên Chúa và sự cứu rỗi qua các vị tiên tri.
Sách Ru-tơ: Là một câu chuyện nhỏ gắn liền với thời kỳ các Quan Xét, kể về cuộc sống của Ru-tơ, người nữ Mô áp gắn kết với gia đình Y-sơ-ra-ên, làm tổ tiên của vua Đa-vít.

Giai đoạn 2: Từ thời vua Đa-vít đến sự sụp đổ vương quốc

2 sách Sa-mu-ên: Ghi lại lịch sử từ thời kẻ thù cuối cùng của các Quan Xét, cho đến thời cai trị của vua Sa-úl, Đa-vít và Sa-lô-môn.
2 sách Các Vua: Kể về lịch sử các triều vua của Y-sơ-ra-ên, chia thành vương quốc phía bắc Y-sơ-ra-ên và vương quốc phía nam Giu-đa, cho đến cuộc lưu đày tại Ba-by-lôn.
2 sách Sử-ký: Là bản tóm tắt lại lịch sử từ Áp-ra-ham cho đến cuộc lưu đày, tập trung vào mặt thần học, nhấn mạnh sự phạt của Thiên Chúa khi dân tộc quay lưng với Ngài.

Giai đoạn 3: Thời kỳ sau lưu đày

Sách E-xơ-ra và Nê-hê-mi: Kể về cuộc hồi hương từ Ba-by-lôn, việc xây dựng lại đền thờ và thành Giê-ru-sa-lem, sự cố gắng tái thiết đời sống tôn giáo và xã hội của dân Y-sơ-ra-ên.
Sách Ê-xơ-tê: Ghi lại câu chuyện của người nữ Y-sơ-ra-ên Ê-xơ-tê tại triều đại Ba Tư, giúp dân tộc thoát khỏi sự hủy diệt, thể hiện sự chăm sóc của Thiên Chúa ngay cả khi Ngài không được đề cập trực tiếp trong sách.

4. Quan điểm Giáo hội Tin Lành.

Theo quan điểm của Giáo hội Tin Lành, các sách lịch sử này đều được viết dưới sự linh hứng của Thiên Chúa, vì vậy chúng mang tính chính xác về mặt lịch sử và là lời dạy của Thiên Chúa cho con người. Các tác giả sử dụng các nguồn liệu có sẵn tại thời điểm để biên soạn, nhưng toàn bộ nội dung đều được Thiên Chúa hướng dẫn để mang lại thông điệp cứu độ cho dân tộc.

3/Các sách Thi Văn:

a. Sách Gióp.

Nội dung: Câu chuyện về một người công chính, kính sợ Đức Chúa Trời tên là Gióp, phải trải qua vô vàn thử thách và đau khổ: mất hết tài sản, con cái và sức khỏe. Sách ghi lại những cuộc đối thoại giữa Gióp, ba người bạn và sau đó là Ê-li-hu, cùng với sự phán dạy cuối cùng của Đức Chúa Trời.

Chủ đề chính:

Sự đau khổ của người công chính: Tại sao người tin kính lại phải chịu khổ? Sách Gióp cho thấy không phải mọi đau khổ đều là hình phạt cho tội lỗi.
Sự chủ quyền và khôn ngoan của Đức Chúa Trời: Dù con người không thể hiểu hết ý định của Ngài, Đức Chúa Trời vẫn tể trị mọi sự, kể cả sự đau khổ.
Niềm tin và sự kiên nhẫn: Gióp, dù đau đớn và chất vấn, vẫn giữ vững niềm tin vào Đức Chúa Trời và cuối cùng được phục hồi.

Thông điệp: Đức tin chân thật không dựa trên phước lành vật chất mà dựa trên sự tin cậy vào chính Đức Chúa Trời, ngay cả trong nghịch cảnh. Sách này dạy sự kiên nhẫn và lòng tin nơi sự quan phòng của Chúa

b. Thi Thiên.

Nội dung: Là một bộ sưu tập gồm 150 bài thơ, ca, lời cầu nguyện và lời khấn dâng lên Đức Chúa Trời. Các Thi Thiên bày tỏ mọi cung bậc cảm xúc của con người: niềm vui, sự tôn thờ, lời cầu xin, sự ăn năn, sự than thở, và lời ca ngợi.
Chủ đề chính:

Tôn thờ và ngợi khen Đức Chúa Trời: Tôn vinh sự vĩ đại, quyền năng, tình yêu và sự thành tín của Ngài.
Sự cầu nguyện và giao tiếp với Chúa: Thi Thiên là mẫu mực cho việc dâng lời cầu nguyện, bày tỏ mọi nhu cầu và cảm xúc trước mặt Chúa.
Đức tin trong mọi hoàn cảnh: Dù trong hoạn nạn hay bình an, Thi Thiên khẳng định niềm tin vững chắc vào sự gìn giữ và giải cứu của Đức Chúa Trời.
Nhiều Thi Thiên mang tính tiên tri về Đấng Mê-si-a.

c. Châm ngôn (Châm Ngôn)

Nội dung: Tập hợp những lời dạy khôn ngoan, nguyên tắc sống thiết thực cho mọi khía cạnh của cuộc sống, từ gia đình, công việc đến mối quan hệ với người khác và Đức Chúa Trời. Sách được cho là do Vua Sa-lô-môn biên soạn phần lớn, cùng với đóng góp của các nhà thông thái khác.
Chủ đề chính:

Sự khôn ngoan và hiểu biết: Nền tảng của mọi khôn ngoan là kính sợ Đức Chúa Trời.
Đạo đức và lối sống: Dạy cách phân biệt điều thiện, điều ác; cách ăn nói, làm việc, cư xử phải lẽ.
Lao động và trách nhiệm: Khuyên làm việc chăm chỉ, tránh sự lười biếng và sống có trách nhiệm.
Cảnh báo về tội lỗi: Nhấn mạnh hậu quả tai hại của sự dại dột, kiêu ngạo, gian dối và các hành vi tội lỗi khác.

d. Truyền đạo

Nội dung: Dưới góc nhìn của “Người Truyền Đạo” (thường được cho là Vua Sa-lô-môn), sách khám phá ý nghĩa của cuộc sống dưới mặt trời, kết luận rằng mọi thứ đều là “hư không, hư không” khi thiếu vắng Đức Chúa Trời.
Chủ đề chính:

Sự hư không của đời sống trần thế: Sự giàu sang, quyền lực, khoái lạc, kiến thức đều không mang lại ý nghĩa vĩnh cửu nếu thiếu vắng Đức Chúa Trời.
Kính sợ Đức Chúa Trời và giữ các điều răn: Lời khuyên cuối cùng và quan trọng nhất là hãy kính sợ Chúa và sống theo Lời Ngài, vì đó là điều cốt yếu của con người.
Tính chu kỳ của thời gian và sự sống: Nhấn mạnh rằng mọi sự đều có thời điểm của nó dưới mặt trời.

Thông điệp: Sách Truyền Đạo là lời mời gọi suy ngẫm về giá trị đích thực của cuộc sống và tìm kiếm ý nghĩa tối hậu nơi Đấng Tạo Hóa.

e. Nhã ca.

Nội dung: Là một bài ca trữ tình ca ngợi tình yêu giữa một người nam và một người nữ, thường được hiểu là ẩn dụ cho tình yêu giữa Đấng Christ và Hội Thánh. Sách được cho là do Vua Sa-lô-môn viết.
Chủ đề chính:

Vẻ đẹp của tình yêu lứa đôi: Ca ngợi tình yêu trong hôn nhân, sự say đắm, tôn trọng và gắn bó giữa vợ chồng.
Ẩn dụ về tình yêu Đấng Christ và Hội Thánh: Nhiều đoạn trong sách được giải thích như là hình ảnh về mối quan hệ mật thiết, sâu đậm giữa Chúa Giê-xu và Hội Thánh của Ngài.
Tình yêu thuần khiết và tôn trọng: Nhấn mạnh sự trong sáng, cao đẹp của tình yêu khi được Đức Chúa Trời ban cho.

Thông điệp: Sách Nhã Ca làm nổi bật tình yêu thiêng liêng, sự gắn kết và niềm vui mà Đức Chúa Trời muốn ban cho con người qua mối quan hệ vợ chồng, cũng như tình yêu vĩnh cửu của Ngài dành cho Hội Thánh.

Năm sách này, dù có những chủ đề và hình thức khác nhau, đều cùng nhau làm nổi bật tầm quan trọng của việc sống một đời sống khôn ngoan, công chính, bày tỏ đức tin và tình yêu chân thật đối với Đức Chúa Trời, đồng thời khám phá những khía cạnh sâu sắc trong trải nghiệm của con người.

4/CÁC SÁCH TIÊN TRI

Theo quan điểm của Giáo hội Tin Lành, các sách tiên tri trong Cựu Ước đóng vai trò vô cùng quan trọng, không chỉ là những lời tiên đoán về tương lai mà còn là tiếng nói của Đức Chúa Trời kêu gọi dân Ngài ăn năn, giữ vững đức tin và hướng về Đấng Cứu Thế. Nhóm sách này thường được chia thành hai loại: Tiên tri lớn và Tiên tri nhỏ.

1. Vai trò và Đặc điểm chung của các Sách Tiên Tri

Sứ điệp của Đức Chúa Trời: Các nhà tiên tri là những người được Đức Chúa Trời kêu gọi và sai phái để nói Lời Ngài cho dân chúng vào những thời điểm lịch sử cụ thể.
Kêu gọi ăn năn và công lý: Phần lớn các sách tiên tri đều chứa đựng lời kêu gọi dân Y-sơ-ra-ên (và đôi khi là các dân tộc khác) ăn năn tội lỗi, quay trở về với Đức Chúa Trời, thực hành sự công chính và lòng thương xót.
Dự báo về sự phán xét và phục hồi: Các nhà tiên tri thường cảnh báo về sự phán xét của Đức Chúa Trời đối với tội lỗi, nhưng đồng thời cũng mang đến hy vọng về sự phục hồi, sự tha thứ và tương lai tươi sáng dưới sự tể trị của Ngài.
Lời tiên tri về Đấng Mê-si-a: Một chủ đề cốt lõi xuyên suốt các sách tiên tri là lời tiên báo về sự đến của Đấng Mê-si-a (Đấng Cứu Thế), Đấng sẽ giải cứu dân Ngài và thiết lập vương quốc đời đời.

2. Phân loại và Nội dung chi tiết.

a. Các Sách Đại Tiên Tri (Major Prophets)

Nhóm này bao gồm những sách có dung lượng lớn và nội dung phong phú, thường bao quát một giai đoạn lịch sử dài hoặc có tầm ảnh hưởng sâu rộng.

Ê-sai:

Nội dung: Thường được gọi là “Công giáo Cựu Ước” vì chứa đựng nhiều lời tiên tri chi tiết về Đấng Mê-si-a, sự cứu chuộc, sự phán xét và sự phục hồi của dân Y-sơ-ra-ên. Sách bao gồm cả những lời cảnh báo về sự lưu đày và những lời hứa về sự trở về, cũng như tầm nhìn về một trời mới và đất mới.
Chủ đề: Sự thánh khiết của Đức Chúa Trời, sự đoán phạt tội lỗi, hy vọng về Đấng Cứu Thế và vương quốc tương lai.

Giê-rê-mi:

Nội dung: Ghi lại những lời tiên tri của Giê-rê-mi trong bối cảnh Giu-đa đang đứng trước nguy cơ bị Ba-by-lôn xâm chiếm. Sách nhấn mạnh sự bất tuân của dân chúng và sự phán xét sắp tới, nhưng cũng mang lời hứa về “giao ước mới” mà Đức Chúa Trời sẽ lập.
Chủ đề: Sự đoán phạt vì tội lỗi, lời kêu gọi ăn năn, sự đau khổ của vị tiên tri, và hy vọng về một tương lai mới qua giao ước mới.

Ca Thương của Giê-rê-mi:

Nội dung: Thực chất là 5 bài thơ than thở mô tả sự tàn phá của Giê-ru-sa-lem và sự đau khổ của dân tộc sau khi bị Ba-by-lôn chinh phục.
Chủ đề: Nỗi đau đớn, sự mất mát, sự ăn năn và lời cầu xin lòng thương xót của Đức Chúa Trời.

Ê-xê-chi-ên:

Nội dung: Được viết bởi tiên tri Ê-xê-chi-ên trong thời kỳ lưu đày tại Ba-by-lôn. Sách chứa đựng những thị kiến sống động về sự vinh quang của Đức Chúa Trời, sự đoán phạt Giê-ru-sa-lem, và những lời tiên tri về sự phục hồi dân Y-sơ-ra-ên, đền thờ mới và sự tái lập quốc gia.
Chủ đề: Sự thánh khiết và vinh quang của Đức Chúa Trời, sự đoán phạt tội lỗi, và hy vọng về sự phục hồi và tái lập dân Y-sơ-ra-ên.

Đa-ni-ên:

Nội dung: Kể về cuộc đời của Đa-ni-ên và các bạn khi còn trẻ tại Ba-by-lôn, những thử thách đức tin của họ, và những thị kiến tiên tri về các đế quốc thế gian cũng như sự thiết lập vương quốc đời đời của Đức Chúa Trời.
Chủ đề: Sự trung tín của dân Chúa trong vòng ngoại bang, sự tể trị tối cao của Đức Chúa Trời trên mọi đế quốc, và sự chiến thắng cuối cùng của vương quốc Đức Chúa Trời.

b. Các Sách Tiểu Tiên Tri (Minor Prophets)

Nhóm này gồm 12 sách, thường ngắn hơn về dung lượng nhưng không kém phần quan trọng về nội dung.

Ô-sê:

Nội dung: Sử dụng cuộc hôn nhân đầy thử thách của tiên tri với vợ mình là Gô-me để minh họa cho mối quan hệ bất trung của Y-sơ-ra-ên với Đức Chúa Trời, nhưng cũng nhấn mạnh tình yêu và lòng thương xót bền bỉ của Ngài.
Chủ đề: Sự bất trung của dân Y-sơ-ra-ên, sự đoán phạt, nhưng trên hết là tình yêu và lòng thương xót của Đức Chúa Trời.

Giô-ên:

Nội dung: Mô tả một tai họa châu chấu khủng khiếp như một hình ảnh của sự phán xét sắp đến, kêu gọi dân chúng ăn năn và cầu xin Đức Chúa Trời ban phước. Sách cũng tiên tri về sự ban cho Đức Thánh Linh trên mọi loài xác thịt.
Chủ đề: Sự phán xét của Đức Chúa Trời, lời kêu gọi ăn năn, và lời hứa về sự ban cho Đức Thánh Linh.

A-mốt:

Nội dung: Là một nhà chăn chiên được kêu gọi làm tiên tri, A-mốt mạnh mẽ lên án sự bất công xã hội, sự áp bức người nghèo và sự giả hình tôn giáo của Y-sơ-ra-ên, tiên báo sự đoán phạt của Đức Chúa Trời.
Chủ đề: Sự công chính của Đức Chúa Trời, sự lên án bất công xã hội và sự đoán phạt tội lỗi.

Áp-đia.

Nội dung: Lời tiên tri ngắn nhất trong Cựu Ước, lên án dân Ê-đôm vì sự kiêu ngạo và hành động thù địch chống lại dân Y-sơ-ra-ên, đồng thời khẳng định sự phán xét của Đức Chúa Trời và sự phục hồi của dân Ngài.
Chủ đề: Sự đoán phạt dân Ê-đôm, sự phục hồi của dân Y-sơ-ra-ên.

Giô-na:

Nội dung: Câu chuyện về tiên tri Giô-na, người cố gắng trốn tránh mệnh lệnh của Đức Chúa Trời là đi rao giảng cho dân Ni-ni-ve. Sách làm nổi bật lòng thương xót của Đức Chúa Trời không chỉ dành cho dân Y-sơ-ra-ên mà còn cho cả dân ngoại.
Chủ đề: Sự vâng lời, lòng thương xót của Đức Chúa Trời và sự cứu rỗi cho mọi dân tộc.

Mi-chê:

Nội dung: Lời tiên tri chống lại cả Y-sơ-ra-ên và Giu-đa vì sự bất công và thờ hình tượng. Michê cũng tiên báo về sự tái lập dân tộc và nơi sinh ra Đấng Mê-si-a (Bết-lê-hem).
Chủ đề: Sự công chính, sự đoán phạt, và lời hứa về Đấng Cứu Thế.

Na-hum:

Nội dung: Lời tiên tri về sự sụp đổ hoàn toàn của Ni-ni-ve, thủ đô của đế quốc A-si-ri, như một sự báo thù và an ủi cho dân Y-sơ-ra-ên.
Chủ đề: Sự đoán phạt của Đức Chúa Trời đối với những kẻ áp bức.

Ha-ba-cúc:

Nội dung: Cuộc đối thoại giữa tiên tri Ha-ba-cúc và Đức Chúa Trời về lý do tại sao Ngài sử dụng dân Ba-by-lôn tàn bạo để đoán phạt Giu-đa. Sách kết thúc bằng một lời tuyên bố đức tin vững chắc vào Đức Chúa Trời ngay cả trong hoàn cảnh khó khăn.
Chủ đề: Câu hỏi về sự công chính của Đức Chúa Trời, đức tin trong nghịch cảnh và sự tin cậy nơi Ngài.

Sô-pha-ni:

Nội dung: Lời cảnh báo về “Ngày của Đức Giê-hô-va” sắp đến, một ngày phán xét khủng khiếp đối với Giu-đa và các dân tộc lân cận, nhưng cũng mang đến lời hứa về sự phục hồi và một dân tộc còn sót lại được thanh sạch.
Chủ đề: Sự phán xét của Đức Chúa Trời, sự ăn năn, và lời hứa về một dân tộc thanh sạch.

A-ghê:

Nội dung: Lời kêu gọi dân chúng, sau khi trở về từ lưu đày, ưu tiên xây dựng lại Đền thờ tại Giê-ru-sa-lem thay vì chỉ lo cho nhà cửa của mình.
Chủ đề: Sự ưu tiên cho công việc của Đức Chúa Trời và sự phán xét/ban phước tùy theo sự vâng lời.

Xa-cha-ri:

Nội dung: Chứa đựng nhiều thị kiến và lời tiên tri liên quan đến việc xây dựng lại Đền thờ, sự phục hồi của Giê-ru-sa-lem, và lời tiên tri chi tiết về Đấng Mê-si-a.
Chủ đề: Sự khích lệ dân chúng tiếp tục công việc xây dựng, sự phục hồi của dân tộc và sự đến của Đấng Mê-si-a.

Ma-la-chi:

Nội dung: Lời kết của các sách tiên tri Cựu Ước, lên án sự nguội lạnh thuộc linh, sự thờ ơ trong thờ phượng và thái độ khinh thường của dân chúng sau thời kỳ lưu đày. Sách kết thúc bằng lời tiên báo về sự đến của Đấng Mê-si-a và sứ giả đi trước Ngài (Ê-li).
Chủ đề: Sự thờ ơ trong đức tin, lời kêu gọi tôn trọng Đức Chúa Trời, và lời tiên báo về Đấng Mê-si-a.

3. Ý nghĩa đối với tín hữu Tin Lành ngày nay

Các sách tiên tri Cựu Ước là một phần không thể thiếu trong Lời Chúa theo quan điểm Tin Lành. Chúng giúp tín hữu:

Hiểu rõ hơn về bản tính công chính, thánh khiết và tình yêu thương tha thứ của Đức Chúa Trời.
Nhận thức được hậu quả của tội lỗi và tầm quan trọng của sự ăn năn.
Trông cậy vào lời hứa của Đức Chúa Trời về Đấng Cứu Thế và sự phục hồi vĩnh cửu.
Áp dụng các nguyên tắc về công lý, lòng thương xót và sự trung tín vào đời sống cá nhân và xã hội.

–

MỐI LIÊN QUAN GIỮA CỰU ƯỚC VÀ TÂN ƯỚC

Theo quan điểm của Giáo hội Tin Lành, Cựu Ước và Tân Ước là hai phần thống nhất, bổ sung cho nhau của một Lời Chúa duy nhất, không có sự mâu thuẫn hay đối nghịch nào giữa hai bộ sách này. Toàn bộ Kinh Thánh đều xoay quanh kế hoạch cứu độ của Đức Chúa Trời, với Cựu Ước là nền tảng và Tân Ước là sự hoàn tất của kế hoạch đó.

1. Nguyên tắc cốt lõi: Một kế hoạch cứu độ duy nhất

Tất cả các sách Cựu Ước và Tân Ước đều có cùng một mục tiêu: làm chứng về Đấng Cứu Thế là Chúa Giê-xu Christ. Theo quan điểm Tin Lành:

Cựu Ước giấu ẩn Chúa Giê-xu, Tân Ước tỏ lộ Chúa Giê-xu; Cựu Ước là hình bóng và lời tiên tri, Tân Ước là sự thực hiện và sự hoàn tất của chúng.

2. Các điểm đồng nhất giữa Cựu Ước và Tân Ước

a. Cùng là Lời của Đức Chúa Trời

Theo 2 Ti-mô-thê 3:16-17, toàn bộ Kinh Thánh đều được Đức Chúa Trời truyền cảm. Vào thời Ti-mô-thê, chỉ có Cựu Ước được công nhận là Kinh Thánh, nhưng Tân Ước sau này cũng được công nhận là Lời của Đức Chúa Trời.
Cả hai bộ sách đều có cùng tác giả là Đức Chúa Trời, nên không có sự mâu thuẫn hay đối nghịch nào giữa chúng.

b. Cùng mục tiêu: Kế hoạch cứu độ

Cựu Ước đã rao giảng kế hoạch cứu độ từ khi tổ phụ Áp-ra-ham, với lời tiên tri về Đấng Mê-si-a sẽ giải cứu dân tộc khỏi tội lỗi và sự chết.
Tân Ước tiết lộ rằng Chúa Giê-xu chính là Đấng Mê-si-a đã đến, thực hiện công cuộc cứu độ hoàn toàn qua sự hy sinh trên thập tự giá và sự phục sinh.
Cả hai bộ sách đều dạy rằng con người chỉ có thể được cứu bởi lòng tin vào Đức Chúa Trời, chứ không phải bằng việc làm theo luật pháp.

c. Tập trung vào Chúa Giê-xu Christ

Toàn bộ Cựu Ước đều làm chứng về Chúa Giê-xu, dù được trình bày dưới hình thức hình bóng, lời tiên tri và tiêu biểu. Ví dụ:

Các tế lễ dâng sinh vật trong Cựu Ước là hình bóng về sự hy sinh của Chúa Giê-xu cho tội lỗi thế gian.
Lời tiên tri về Đấng Mê-si-a trong Ê-sai 53 được ứng nghiệm hoàn toàn trong sự chết và phục sinh của Chúa Giê-xu.

Tân Ước rõ ràng xác nhận rằng Chúa Giê-xu chính là Đấng Mê-si-a đã được tiên báo trong Cựu Ước, và mọi lời tiên tri về sự cứu độ đều được thực hiện qua Ngài.

3. Các điểm khác biệt hợp lý giữa Cựu Ước và Tân Ước

Khác biệt giữa hai bộ sách không phải là sự mâu thuẫn, mà là sự khác biệt về thời kỳ, hình thức và mức độ hoàn thiện của kế hoạch cứu độ:

a. Thời kỳ chuẩn bị và thời kỳ hoàn tất

Cựu Ước: Là thời kỳ chuẩn bị cho sự đến của Đấng Mê-si-a, với luật pháp, các tế lễ và lời tiên tri để chuẩn bị dân Y-sơ-ra-ên cho sự cứu độ.
Tân Ước: Là thời kỳ hoàn tất kế hoạch cứu độ, với sự đến của Chúa Giê-xu, sự hy sinh trên thập tự giá và sự ban cho Đức Thánh Linh cho tất cả những ai tin vào Ngài.

b. Giao ước cũ và Giao ước mới

Giao ước cũ: Được lập giữa Đức Chúa Trời và dân Y-sơ-ra-ên tại núi Si-nai, với luật pháp yêu cầu dân chúng vâng lời toàn bộ điều răn để được chúc phúc. Tuy nhiên, không ai có thể vâng lời hoàn toàn, nên giao ước cũ chỉ mang tính tạm thời và dẫn đến sự kết án.
Giao ước mới: Được lập giữa Đức Chúa Trời và tất cả những ai tin vào Chúa Giê-xu, với luật pháp được ghi vào lòng thay vì trên bảng đá, với sự tha thứ tội lỗi hoàn toàn qua sự hy sinh của Chúa Giê-xu.

c. Phạm vi dân sự

Cựu Ước: Tập trung vào dân Y-sơ-ra-ên, với lời hứa về đất Ca-na-an và phước lành vật chất.
Tân Ước: Mở rộng kế hoạch cứu độ cho tất cả các dân tộc trên thế giới, với lời hứa về phước lành thuộc linh vĩnh cửu cho mọi người tin vào Chúa Giê-xu, bất kể là dân Y-sơ-ra-ên hay dân ngoại.

4. Ý nghĩa thực hành theo quan điểm Tin Lành

Theo Giáo hội Tin Lành, việc hiểu rõ mối liên kết giữa Cựu Ước và Tân Ước giúp tín hữu:

Hiểu đúng ý nghĩa của Lời Chúa, không bị tách rời ngữ cảnh lịch sử và thần học của từng sách.
Nhận thấy rằng toàn bộ Kinh Thánh đều hướng về Chúa Giê-xu, và mọi lời tiên tri trong Cựu Ước đều được thực hiện trong Tân Ước.
Áp dụng các nguyên tắc cứu độ vào đời sống cá nhân, với lòng tin vào Chúa Giê-xu và sự vâng lời theo Lời Đức Chúa Trời.

BÀI TẬP: Chọn một trong các bài tập sau:
1/Lý do nào mà Chúa Giê-su và các sứ đồ không trích dẫn và cũng không đề cập gì đến sách Nhã Ca?