The Odyssey – bom tấn quy mô 250 triệu USD của đạo diễn Christopher Nolan, ra mắt toàn cầu ngày 17/7/2026, là bản chuyển thể điện ảnh đầu tiên với quy mô hoành tráng của thiên sử thi Hy Lạp cổ đại cùng tên của Homer. Bộ phim kết hợp thần thoại cổ điển với góc nhìn tâm lý hiện đại, theo chân hành trình 20 năm của vị vua Odysseus trở về quê hương Ithaca sau cuộc chiến thành Troy kéo dài 10 năm, thêm 10 năm lưu lạc trên đại dương đầy gian nan.
Cốt truyện chính
Bối cảnh khởi nguồn Trước khi chiến tranh nổ ra, Odysseus (Matt Damon) là vua của đảo quốc Ithaca, sống cùng người vợ chung thủy Penelope (Anne Hathaway) và con trai nhỏ Telemachus (Tom Holland). Cuộc chiến thành Troy bùng phát sau khi hoàng hậu Sparta Helen (Lupita Nyong’o) rời bỏ chồng Menelaus (Jon Bernthal) để đến Troy cùng hoàng tử Paris, dẫn đến liên minh Hy Lạp do Agamemnon (Benny Safdie) – anh trai của Menelaus – tiến đánh thành phố này. Sau 10 năm giao tranh, chính Odysseus là người nghĩ ra kế hoạch sử dụng con ngựa gỗ khổng lồ để đưa quân Hy Lạp lẻn vào thành Troy, kết thúc chiến tranh nhưng mở đầu cho hành trình hồi hương đầy đau thương của ông.
Hành trình trở về đầy thử thách Sau khi chiến thắng, đoàn thuyền của Odysseus lạc lối trên đại dương do đắc tội với thần biển Poseidon – sau khi nhóm của ông chọc mù mắt con trai của vị thần là khổng lồ Polyphemus để trốn thoát. Trong 10 năm lưu lạc, ông phải đối mặt với vô vàn thử thách: nữ phù thủy Circe biến các thủy thủ thành heo, tiếng hát mê hoặc của những nàng Siren có thể kéo con người đến chết, hay bị nữ thần Calypso giam giữ trên đảo hoang. Đồng thời, Nolan lồng ghép nỗi ám ảnh chiến tranh của Odysseus: ông luôn day dứt về những tàn ác mà quân Hy Lạp đã gây ra với người dân thành Troy, buộc phải đối mặt với những sang chấn tâm lý không bao giờ phai mờ sau chiến tranh.
Ở quê nhà Ithaca Trong khi Odysseus lạc lối, Penelope phải đơn độc chống đỡ một nhóm quý tộc cầu hôn – đứng đầu là Antinous (Robert Pattinson) – liên tục ép buộc bà phải tái hôn để chiếm đoạt ngai vàng Ithaca, tin rằng Odysseus đã chết. Penelope giữ vững niềm tin chồng sẽ trở về, liên tục trì hoãn việc chọn người chồng mới, trong khi con trai Telemachus lớn lên cũng lên đường đi tìm kiếm tin tức của cha mình. Cuối phim, Odysseus trở về Ithaca để đoàn tụ với gia đình, đối đầu và đánh bại những kẻ cầu hôn trong một trận chiến kịch tính để giành lại ngai vàng.
Cách kể chuyện và thông điệp độc đáo
Nolan áp dụng lối kể phi tuyến tính, đan xen ký ức và hiện tại đặc trưng trong các tác phẩm của mình, biến thời gian không chỉ là cấu trúc kể chuyện mà còn là vết thương mà các nhân vật phải mang trên vai. Bộ phim giảm bớt nhiều yếu tố thần thánh trực diện của nguyên tác, thay vào đó đặt trọng tâm vào những vấn đề của con người hiện đại: hội chứng rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD) của người lính sau chiến tranh, bản chất phi nghĩa của chiến tranh chỉ là cái cớ cho lòng tham quyền lực, sự kiêu hãnh và nỗi hối tiếc của những người phải sống sót sau những cuộc tàn sát.
Bộ phim còn là bữa tiệc thị giác với 173 phút (gần 3 tiếng) được quay hoàn toàn bằng máy quay IMAX 70 mm, ghi hình tại nhiều địa điểm thực trên thế giới như Scotland, Iceland, Hy Lạp, Morocco, thay vì phụ thuộc nhiều vào kỹ xảo CGI, mang đến trải nghiệm điện ảnh chân thực và mãn nhãn nhất cho khán giả.
–
Bộ phim chuyển thể “Odyssey” của Christopher Nolan đã tạo ra nhiều cuộc thảo luận rộng rãi. Khán giả đã ca ngợi vẻ đẹp hình ảnh của phim, tranh luận về cách diễn giải sử thi của Homer, đặt câu hỏi về lựa chọn diễn viên và tính chính xác lịch sử, đồng thời suy ngẫm về cách phim khắc họa thần thoại Hy Lạp và văn hóa cổ đại.
Tuy nhiên, giữa những cuộc thảo luận đó, một khía cạnh khác lại nhận được ít sự chú ý hơn nhiều: những chủ đề Kinh Thánh nổi bật từ câu chuyện.
Dĩ nhiên, “Odyssey” không phải là một tác phẩm Cơ đốc giáo. Nó xuất phát từ thế giới quan ngoại giáo, với các vị thần có những khiếm khuyết về mặt đạo đức và thường hành động theo ý thích riêng hơn là theo công lý hoàn hảo. Tuy nhiên, giống như nhiều tác phẩm văn học vĩ đại khác, nó đấu tranh với những câu hỏi sâu sắc về bản chất con người – và do đó vang vọng những chân lý mà Kinh Thánh đề cập đầy đủ hơn.
Dưới đây là 5 chủ đề Kinh Thánh mà người Kitô hữu có thể nhận ra:
1. Sự kiêu ngạo, nổi loạn và sự sa ngã của loài người
Một trong những đặc điểm nổi bật của Odysseus chính là trí thông minh. Hết lần này đến lần khác, ông dựa vào sự khôn khéo của mình để giành chiến thắng. Con ngựa thành Troia trở thành ví dụ điển hình nhất cho điều này, khi lợi dụng lòng hiếu khách thiêng liêng của người Hy Lạp – một giá trị được cho là do thần Zeus bảo vệ. Thay vì chiến thắng bằng danh dự, Odysseus đã thao túng những gì được coi là thiêng liêng để đảm bảo thành công cho chính mình.
Kinh Thánh cũng trình bày một mô hình tương tự ngay từ thuở ban đầu. Sự sa ngã của nhân loại không bắt đầu vì Adam và Eva thiếu trí tuệ, mà vì họ tự định nghĩa điều thiện và điều ác thay vì tin tưởng vào mệnh lệnh của Chúa (Sáng thế ký 3). Tội lỗi bắt đầu khi con người cho rằng sự khôn ngoan của mình vượt trội hơn sự khôn ngoan của Chúa – nói cách khác, đó là sự kiêu ngạo.
Chúa Giê-su dạy rằng, điều răn quan trọng nhất là yêu mến Đức Chúa Trời hết lòng, hết linh hồn, hết trí khôn và hết sức lực, và yêu thương người lân cận như chính mình (Ma-thi-ơ 22:37-39). Hai điều răn này không thể tách rời. Một khi mối quan hệ của chúng ta với Đức Chúa Trời bị đổ vỡ, thì mối quan hệ của chúng ta với những người khác chắc chắn cũng bắt đầu rạn nứt.
Những lựa chọn của Odysseus phản ánh sự tiến triển này. Sự coi thường những điều thiêng liêng cuối cùng ảnh hưởng đến cách anh ta đối xử với người khác, dẫn đến bạo lực, đau khổ và cuối cùng là sự hủy diệt của nhiều người trong số những người đồng hành của mình.
Tội lỗi không bao giờ chỉ là vấn đề cá nhân. Nó luôn ảnh hưởng đến cuộc sống của người khác.
2. Cái ác hiếm khi kết thúc ở nơi nó bắt đầu.
Việc thành Troy bị phá hủy được ca ngợi như một chiến thắng quân sự, nhưng hậu quả của nó vẫn tiếp diễn rất lâu sau khi thành phố sụp đổ. Bạo lực sinh ra thêm bạo lực.
Nỗi sợ hãi lan rộng khắp các đại dương. Tin đồn về những kẻ xâm lược tàn bạo – “những người đến từ biển cả” – lan truyền từ vương quốc này sang vương quốc khác. Nỗi kinh hoàng giáng xuống thành Troy khiến các vương quốc khác tự hỏi liệu họ có thể là nạn nhân tiếp theo hay không, ngay cả Ithaca, vương quốc của Odysseus, cũng sống dưới bóng đen của nỗi sợ hãi đó.
Điều này lặp lại một trong những chủ đề thường xuyên xuất hiện trong Kinh Thánh: tội lỗi có hiệu ứng lan tỏa. Cain giết Abel, và bạo lực nhân lên qua nhiều thế hệ (Sáng thế ký 4). Tội ngoại tình của David dẫn đến giết người, xung đột gia đình và bất ổn quốc gia (2 Sa-mu-ên 11-18). Gia-cơ viết rằng dục vọng sinh ra tội lỗi, và tội lỗi, khi đã trưởng thành, sinh ra sự chết (Gia-cơ 1:14-15).
Điều ác hiếm khi bị kiềm chế. Nó gây ra những hậu quả vượt xa quyết định ban đầu. Lời cảnh báo của Kinh Thánh rất rõ ràng: gieo gì gặt nấy (Galatians 6:7).
3. Sự khiêm nhường đến trước sự phục hồi.
Xuyên suốt sử thi Odyssey, hành trình của Odysseus không chỉ đơn thuần là về mặt địa lý mà còn mang ý nghĩa sâu sắc về mặt cá nhân. Người chiến binh kiêu hãnh rời đi đến thành Troy không còn là người đàn ông khao khát trở về nhà như trước nữa.
Trước khi quá trình phục hồi có thể bắt đầu, anh ta phải khiêm nhường. Anh ta phải thừa nhận những hạn chế của mình, nhận ra rằng mình không thể vượt qua mọi trở ngại bằng sức mạnh của bản thân, và phải cầu xin lòng thương xót từ những quyền năng lớn hơn mình.
Kinh Thánh trình bày sự ăn năn theo cách tương tự. Đức Chúa Trời chống lại kẻ kiêu ngạo nhưng ban ân điển cho người khiêm nhường (Gia-cơ 4:6). Ăn năn không chỉ đơn thuần là cảm thấy tội lỗi. Đó là từ bỏ sự tự dựa vào bản thân và trở về với Đức Chúa Trời. Xuyên suốt Kinh Thánh, sự phục hồi bắt đầu không phải bằng thành tựu của con người mà bằng sự khiêm nhường.
Dù đó là người con hoang đàng trở về với cha (Lu-ca 15:20-24), vua Đa-vít thú nhận tội lỗi của mình (Thi thiên 51:1-4; 2 Sa-mu-ên 12:13), hay Phi-e-rơ được phục hồi sau khi chối bỏ Chúa Giê-su (Giăng 21:15-17; Lu-ca 22:61-62), Đức Chúa Trời đều gặp gỡ những người đến với Ngài bằng tấm lòng ăn năn (Ê-sai 57:15; Gia-cơ 4:8-10).
4. Sự xấu hổ có thể khiến chúng ta quên mất mình là ai
Một trong những khía cạnh cảm động nhất của câu chuyện là khoảng thời gian Odysseus ở bên Calypso. Thay vì chỉ giam cầm anh ta về mặt thể xác, bà ta đã giam giữ anh ta về mặt tâm lý.
Năm tháng trôi qua, anh dần đánh mất bản sắc của mình với tư cách là vua, chồng và cha. Bị ám ảnh bởi sự đổ máu và tàn phá thành Troy, điều đã mang lại chiến thắng cho anh, khát vọng trở về nhà dần phai nhạt dưới sự hối tiếc, mệt mỏi và tuyệt vọng. Nỗi hổ thẹn về những gì mình đã làm bắt đầu giày vò anh, khiến anh tin rằng mình không còn xứng đáng trở về với gia đình hay hoàn thành sứ mệnh của mình nữa. Thay vì nhớ về bản thân mình là ai, anh để cho những thất bại định nghĩa mình, khiến anh bị mắc kẹt không chỉ trên hòn đảo của Calypso mà còn bởi chính cảm giác bất xứng của bản thân.
Người Kitô hữu cũng nhận ra một cuộc chiến tâm linh tương tự. Kinh Thánh dạy rằng Sa-tan là “kẻ tố cáo anh chị em chúng ta” (Khải Huyền 12:10). Một trong những vũ khí mạnh nhất của hắn là thuyết phục các tín đồ rằng những thất bại của họ lớn hơn ân điển của Chúa. Sự xấu hổ thì thầm rằng chúng ta không xứng đáng.
Tin Mừng tuyên bố rằng những người ở trong Đấng Christ được tha thứ, được nhận làm con nuôi và được đổi mới (Rô-ma 8:1; 2 Cô-rinh-tô 5:17). Đức Chúa Trời không bao giờ kêu gọi chúng ta mãi mắc kẹt trong quá khứ (Ê-sai 43:18-19; Phi-líp 3:13-14). Ngài kêu gọi chúng ta nhớ lại mình là ai trong Ngài (2 Cô-rinh-tô 5:17; Cô-lô-si 3:3; 1 Giăng 3:1). Giống như người con hoang đàng “tỉnh ngộ” trước khi trở về nhà (Lu-ca 15:17), sự đổi mới tâm linh của chúng ta thường bắt đầu khi chúng ta nhớ lại danh tính thật sự của mình.
5. Nỗi nhớ nhà
Có lẽ chủ đề mạnh mẽ nhất trong “Odyssey” là nỗi khát khao trở về nhà. Mỗi con quái vật, mỗi cơn bão và mỗi cám dỗ cuối cùng đều phục vụ một mục đích: ngăn cản Odysseus đến được nơi mà anh thực sự thuộc về. Nỗi khát khao đó gây được tiếng vang bởi vì nó phản ánh một điều phổ quát.
Kinh Thánh dạy rằng mỗi tấm lòng con người đều mang một khát vọng sâu sắc hơn – không chỉ là khát vọng về sự an toàn trên trần gian mà còn là khát vọng về chính Đức Chúa Trời (Thi thiên 42:1-2; Truyền đạo 3:11; Thi thiên 63:1). Là những người Cơ Đốc, chúng ta được mô tả là “người ngoại kiều và lưu lạc” trong thế gian này (1 Phi-e-rơ 2:11). Quyền công dân thực sự của chúng ta ở trên trời (Phi-líp 3:20). Sách Hê-bơ-rơ nhắc nhở chúng ta rằng những người trung tín đang tìm kiếm “một đất nước tốt hơn – một đất nước trên trời” (Hê-bơ-rơ 11:16).
Theo nghĩa đó, mỗi đời sống Kitô hữu đều là một cuộc hành trình riêng. Chúng ta đối mặt với thử thách, sự xao nhãng, cám dỗ và những giai đoạn lạc lối. Chúng ta gặp phải những lúc đánh mất phương hướng hoặc kiệt sức vì cuộc hành trình. Tuy nhiên, Chúa vẫn luôn kêu gọi chúng ta trở về nhà (Hosea 11:8; Isaiah 44:22; Joel 2:12-13).
Giống như Odysseus, người Kitô hữu không thể tự mình trở về nhà bằng sức mạnh của bản thân. Hành trình của ông chỉ đạt đến bước ngoặt khi ông khiêm nhường, thừa nhận cần đến lòng thương xót của các vị thần và phục tùng ý muốn của họ.
Tuy nhiên, phúc âm còn đi xa hơn thế. Sự trở về nhà của chúng ta cuối cùng không phụ thuộc vào việc giành được ân huệ của Chúa thông qua sự kiên nhẫn của chính mình, mà phụ thuộc vào ân điển của Đức Chúa Trời được bày tỏ qua Chúa Giê-su Christ (Ê-phê-sô 2:8-9; Tít 3:5-7). Chúa Christ đã mở đường về nhà rồi – Ngài là người hùng đích thực của phúc âm, Đấng đến để tìm kiếm và cứu những người lạc mất và đưa chúng ta an toàn trở về nhà với Cha (Lu-ca 19:10; Giăng 14:6; Giăng 10:14-16). Phản ứng của chúng ta là ăn năn, tin cậy Ngài và đi theo sự dẫn dắt của Ngài (Công vụ 3:19; Giăng 14:1; Mác 1:17).
Lời kết: một câu chuyện vượt ra ngoài chính nó.
“Odyssey” vẫn là một trong những câu chuyện vĩ đại nhất mọi thời đại bởi vì nó khám phá những câu hỏi mà mọi thế hệ đều đặt ra: Điều gì tạo nên một nhà lãnh đạo giỏi? Con người có thể thay đổi không? Làm thế nào để đối phó với cảm giác tội lỗi? Chúng ta thuộc về đâu? Liệu có con đường trở về nhà sau tất cả những gì chúng ta đã làm?
Thần thoại Hy Lạp mang đến những câu chuyện hấp dẫn, nhưng vẫn để lại nhiều câu hỏi chưa được giải đáp.
Kinh Thánh mang đến điều vĩ đại hơn. Kinh Thánh kể về một Đức Chúa Trời không chỉ đứng nhìn nhân loại vật lộn trên đường về nhà mà chính Ngài đã bước vào lịch sử trong hình hài Chúa Giê-su Christ để giải cứu chúng ta (Giăng 1:14; Lu-ca 19:10; Ga-la-ti 4:4-5). Thay vì để chúng ta tự mình vượt qua cuộc hành trình, Ngài đồng hành cùng chúng ta, biến đổi chúng ta qua Thánh Linh của Ngài, tha thứ cho những lỗi lầm của chúng ta, phục hồi danh tính của chúng ta, và hứa rằng một ngày nào đó mỗi tín đồ cuối cùng sẽ đến được nhà đời đời của họ với Ngài (Ma-thi-ơ 28:20; 2 Cô-rinh-tô 3:18; 1 Giăng 1:9; Thi thiên 103:12; 2 Cô-rinh-tô 5:17; Cô-lô-si 3:3; Giăng 14:2-3; Khải huyền 21:3-4; 1 Tê-sa-lô-ni-ca 4:17).
Đó là câu chuyện trở về nhà tuyệt vời nhất từng được kể.
Kính gửi độc giả, có lẽ bạn chưa bao giờ nghĩ về cuộc đời mình như một cuộc hành trình. Nhưng mỗi người trong chúng ta đều từng lang thang, theo đuổi con đường riêng, mang trong mình nỗi xấu hổ, quên mất mình thực sự là ai hoặc khao khát một nơi mình thực sự thuộc về. Tin mừng của Phúc Âm là Chúa không bỏ mặc bạn tự tìm đường về nhà. Qua Chúa Giê-su Christ, Ngài đã mở đường sẵn rồi. Câu hỏi duy nhất còn lại là: bạn có đáp lại tiếng gọi của Ngài không?
